Make your own free website on Tripod.com

!خوش‌آمديدمقالات
جستجو


عناوين
متن
همايون اسلامي


واژه‌ي روبوت (robot) را، اولين بار، كارل چاپك (Karel Capek 1890 - 1938) در سال 1920، در (R.U.R. (Rossum's Universal Robotsبه كار برد. البته، او، در مطلبي، كه در اين باره نوشته، از برادرش جوزف چاپك (Josef Capek 1887 - 1945) به عنوانِ خالقِ واقعيِ اين واژه، (كه بَرگرفته از واژه‌ي چكيِ robota به معنيِ ”بيگاري“ است،) نام مي‌برد. روبوت، پس از ورود به دنياي علمي - تخيلي، تبديل به شناخته‌شده‌ترين شخصيتِ اين دنيا مي‌شود. آنچه، روبوت را، اينچنين شاخص مي‌كند، داشتنِ هوش و اختيار است، يعني، چيزهايي، كه او را، به سطحِ بشر مي‌رساند. دستگاه‌هاي ساختِ بشر را، مي‌توان، از نظرِ اختيار، به چهار دسته تقسيم كرد:

1. غيرمستقل - دستگاه‌هايي، كه نه هدف را انتخاب مي‌كنند، نه راهِ رسيدن به هدف را.
2. نيمه‌مستقل (ظاهراً، بي‌معني‌ست) - دستگاه‌هايي، كه تنها هدف را انتخاب مي‌كنند، نه راهِ رسيدن به هدف را.
3. نيمه‌مستقل - دستگاه‌هايي، كه تنها راهِ رسيدن به هدف را انتخاب مي‌كنند، نه هدف را.
4. مستقل - دستگاه‌هايي، كه هم، هدف را انتخاب مي‌كنند، هم، راهِ رسيدن به هدف را.

روبوت‌ها، (دستِ‌كم، در مواردي) در گروهِ 4 قرار مي‌گيرند، يعني، ممكن است، رودرروي بشر، قرار بگيرند؛ پس، نياز، به پيشگيري، از خطرات احتمالي است. به همين دليل است، كه آيزاك آسيموف (Isaac Asimov 1920-1992) آنچه را كه قوانين روبوتيك (Laws of Robotics) مي‌نامد، مطرح مي‌كند:

«قانونِ يك» روبوت، نبايد، آسيبي، به بشر برساند، يا، با تعلل خود، موجبِ رسيدنِ آسيبي، به بشر شود.
«قانون دو» روبوت، بايد، از دستوراتِ بشر، اطاعت كند، مگر آنكه اين دستورات، با قانون يك، مغايرت داشته باشند.
«قانون سه» روبوت، بايد، از وجود خود محافظت كند، مگر آنكه اين محافظت، با قوانين يك و دو، مغايرت داشته باشد.

به گفته‌ي آسيموف، اين سه قانون، نتيجه‌ي گفتگويي‌ست، كه در 23 دسامبر 1940، با جان دبليو كمپل (John W. Campbell 1910 - 1971) داشته است. اما، كمپل مي‌گويد، اين قوانين، از قبل، در ذهنِ آسيموف بودند، و فقط لازم بود، بيان شوند.

با اينكه، آسيموف، زمان خلقِ اين قوانين را، اين تاريخ مي‌داند، ولي، مدتي، مي‌گذرد، كه آنها، به داستان‌هايش، راه يابند. آسيموف، دو داستان (Robbie و Reason) مي‌نويسد، و سخني، از اين قوانين، به ميان نمي‌آورد. در داستانِ سوم، يعني !Liarهم، تنها، از قانونِ اول، سخن مي‌گويد. سرانجام، در داستانِ Runaroundاست، كه هر سه قانون، پديدار مي‌شوند. هنگامي كه اين داستان‌ها، به همراهِ تعدادي داستانِ ديگر، در مجموعه‌ي I, Robotگِرد آمدند، Robbie و Reasonهم، با اين قوانين، هماهنگ شدند.

بسياري از نويسندگانِ علمي - تخيليِ ديگر هم، اين قوانين را، در داستان‌هاي خود، به كار گرفتند، اما، تنها، آسيموف بود، كه آنها را، آشكارا، بيان كرد. با گذشتِ زمان، و افزايشِ شناختِ نويسندگانِ علمي - تخيلي، قوانينِ تازه‌اي وضع شد. يكي، از اين قوانين، قانونِ صفر است:

«قانون صفر» روبوت، نبايد، آسيبي، به بشريت برساند، يا، با تعلل خود، موجبِ رسيدنِ آسيبي، به بشريت شود.

گمان مي‌رود، اين قانون را، اولين بار، آسيموف، در سال 1985، در Robots and Empireبه كار برده باشد، اگر چه سوزان كلوين (Susan Calvin 1982) قبل از او، در سال 1950، در The Evitable Conflictبه آن اشاره كرده است.

قوانينِ سه‌گانه‌ي آسيموف، براي دنيايي وضع شده‌اند، كه در آن، روبوت‌ها، براي مقاصد صلح‌جويانه ساخته مي‌شوند. در اين دنيا، روبوتِ پليس، روبوتِ سرباز و ...، وجود ندارد، چون اگر وجود داشته باشد، بايد، در برابرِ بشرِ (جنايتكار يا دشمن)ي، كه بخشي از بشريت (جامعه يا ملت) را، تهديد مي‌كند، قرار بگيرد، و در چنين شرايطي، پايبندي به اين قوانين، بي‌معناست.

قانونِ صفر، در حقيقت، تعميمِ قانونِ يك، (كه در موردِ بشر بود،) به بشريت است. اين قانون، براي پيشگيري از خطراتي، كه ممكن است، بدونِ خطرِ جاني، براي بشر، بشريت را، تهديد كنند، (مانندِ تشعشع، كه مي‌تواند، با تخريبِ عواملِ وراثتي، بشريت را، منقرض كند،) وضع شده است.

لازم به ذكر است، كه قوانينِ سه‌گانه، با هم مرتبط هستند، (يعني، به قانونِ سه، تنها، در صورتي كه با قوانينِ يك و دو، مغايرت نداشته باشد، و به قانونِ دو، تنها، در صورتي كه با قانونِ يك، مغايرت نداشته باشد، عمل مي‌شود،) ولي، ارتباطي با قانون صفر ندارند.

در پايان، بايد گفت، اين قوانين، بسيار ساده و هوشمندانه‌اند، اما، واقع‌بينانه نيستند، چرا كه، اساساً، براي دنيايي تخيلي، خلق شده‌اند. شايد، در دنياي واقعي، اين قوانينِ، به اين شكل، درمي‌آمدند:

«قانون صفر» روبوت، نبايد، آسيبي، به بشريت برساند، يا، با تعلل خود، موجبِ رسيدنِ آسيبي، به بشريت شود.
«قانونِ يك» روبوت، نبايد، آسيبي، به بشر برساند، يا، با تعلل خود، موجبِ رسيدنِ آسيبي، به بشر شود، مگر آنكه، اين عمل، با قانونِ صفر، مغايرت داشته باشد.
«قانون دو» روبوت، بايد، از دستوراتِ بشر، اطاعت كند، مگر آنكه اين دستورات، با قانون صفر و يك، مغايرت داشته باشند.
«قانون سه» روبوت، بايد، از وجود خود محافظت كند، مگر آنكه اين محافظت، با قوانين صفر و يك و دو، مغايرت داشته باشد.


17 نوامبر 2004
منابع:

Asimov's Laws of Robotics Implications for Information Technology
Remarks on Asimov's Three Laws of Robotics
Three Laws of Robotics
درباره واژه روبوت
كارل چاپك


توضيحي، كه پروفسور كودوبا (Chudoba) در باره‌ي منشاءِ واژه‌ي روبوت، و نحوه‌ي ورودش، به زبان انگليسي، در فرهنگِ آكسفورد (Oxford Dictionary) داده، دِيني قديمي را، به يادم آورد. نويسنده‌ي نمايشنامه‌ي R.U.R خالقِ واقعيِ اين واژه نيست؛ او، تنها، راهنماي اين واژه، براي ورود، به وجود بوده است. ماجرا، اينگونه بود: ايده‌ي اين نمايشنامه، ناگهان، به ذهن نويسنده‌ي تنها، مي‌رسد. او، با شتاب، به نزدِ برادرِ نقاشِ خود، جوزف، مي‌رود. جوزف، كه مقابلِ سه‌پايه ايستاده، و بر بوم، نقاشي مي‌كند، صداي خش‌خشي مي‌شنود.

برادر مي‌گويد: ”گوش كن، جوزف!“ ”يك ايده، براي نمايشنامه دارم!“

نقاش، جويده‌جويده مي‌گويد: ”چه ايده‌اي؟“ (او، واقعاً، جويده‌جويده، سخن مي‌گويد، چون، قلمويي، در دهان دارد.)

نويسنده، آن را، خيلي خلاصه، مي‌گويد.

نقاش، بي آنكه قلمو را، از دهان، درآورد، يا دست از نقاشي بكشد، مي‌گويد: ”خُب، آن را بنويس.“ اين بي‌تفاوتي، واقعاً، توهين‌آميز است.

نويسنده مي‌گويد: ”ولي،“ ”نمي‌دانم، اسمِ آنها را، چه بگذارم. مي‌خواستم، اسمِ آنها را، بگذارم، ليبري (Labori) ، ولي به نظرم، يك خرده كتابي مي‌آيد.“

نقاش، قلمو در دهان، نقاشي مي‌كند، و جويده‌جويده مي‌گويد: ”خُب، اسمِ آنها را، بگذار، روبوت.“ ماجرا، اينگونه بود. واژه‌ي روبوت، اينگونه زاده شد؛ بگذاريد، تا، خالقِ واقعيِ آن، شناخته شود.


ترجمه به انگليسي: نورما كومرادا (Norma Comrada)
ترجمه به فارسي: همايون اسلامي
17 نوامبر 2004
منبع:

?Who did actually invent the word "robot" and what does it mean
صفحات ديگر
صفحه اول
اتصالات مرتبط
Asimov's laws - An Introduction
Cyberlife Research
How Might Humans Interact with Robots?
Isaac Asimov
Karel Capek
Movie tests Asimov's moral code for robots
Robot
THE HISTORY OF ROBOTICS
.نقل مطالب، با ذكر نشاني سايت، بلامانع است
تلگرام    سايت شخصي    سايت علوم    فال حافظ    مجله عين    ملاك    هنرسرا
All rights reserved to Homaioon Eslami.  .كليه حقوق براي همايون اسلامي محفوظ است