Make your own free website on Tripod.com

!خوش‌آمديدمقالات
جستجو


عناوين
متن
همايون اسلامي


به گفته دانشمندان، تا پايان اين قرن، نيمي از زبانهاي انساني (گمان مي‌رود 6800 زبان مستقل وجود داشته باشد)، يعني حداقل 3000 زبان نابود خواهد شد.

زبان، تنها يك وسيله ارتباطي نيست. كلمات، ضرب‌المثلها، قصه‌ها، اشعار، شوخي‌ها و ... جوهره يك فرهنگ هستند. نابودي يك زبان، يعني نابودي يك فرهنگ، نابودي يك تاريخ، نابودي يك ملت. زبان ميراث زنده يك ملت است. پژوهش بر روي زبانهاي گوناگون، تفاوتهاي زيادي را ميان شيوه‌هاي تبيين و تفسير جهان آشكار نموده است. نسلها تجربه در زبان نهفته است، و درست به همين دليل است كه بر چگونگي سخن گفتن، فكر كردن و عمل كردن ما تاثير مي‌گذارد.

فاجعه، بسيار دردناكتر از آن است كه به نظر مي‌آيد. از 400 زبان رايج در ميان بوميان استراليا، در دهه 1970، تنها 25 زبان نابود نشده است. يكي از اين زبانها، Wanyl است كه تنها دو نفر با آن سخن مي‌گويند. از چندصد زبان رايج در ميان بوميان آمريكا، قبل از ورود اروپائيان، تنها 50 زبان زنده مانده است. در زمان روسي‌سازي (Russification) اتحاد شوروي سابق، در دهه 1950 هم، با گذاشتن كودكان غيرروس در مدارس شبانه‌روزي روسي زبان، اين داستان تكرار شد. در كالدونياي نو، نفوذ فرانسه موجب شد، دوسوم 60000 بومي آنجا، زبان مادري خود را از ياد ببرند. زبان Middle Chulym كه اكنون، تعداد انگشت‌شماري از اهالي سيبري با آن سخن مي‌گويند، و با مرگ آنها (كه سن همه آنها بيشتر از 45 سال است) نابود مي‌شود، يك نمونه ديگر است. بر اساس يك پژوهش، از 30 نفر دانش‌آموز دبيرستاني در نزديكي پيترزبورگ آفريقاي جنوبي، هيچكدام نمي‌توانند به زبان مادري فكر كنند.

نابودي زبانها، يك پديده جديد نيست. ولي امروزه سرعت آن بيشتر شده است. و دلايل آن نيز عوض شده است. اگر در گذشته، نابودي يك ملت موجب نابودي يك زبان مي‌شد، اكنون نابودي يك زبان است كه موجب نابودي يك مليت مي‌شود. اگر در گذشته، عوامل آشكار و مادي موجب تضعيف يا تقويت يك زبان مي‌شد، اكنون عوامل پنهان و غيرمادي هم افزوده شده‌اند. در سال 1997، جيمز گيري (James Geary) در مقاله‌اي نوشت كه، تنها شايستگي‌هاي ذاتي و انطباق‌پذيري (عوامل مؤثر در تكامل دارويني) موجب بقاي يك زبان نمي‌شوند، بلكه توان اقتصادي، قدرت نظامي و وجهه فرهنگي يك كشور هم، در وضعيت زبان آن كشور مؤثرند.

تنازع بقاي ميان زبانها، همچنانكه شكست‌خوردگاني دارد، پيروزمنداني نيز دارد. پيروزمندان اين عرصه، زبانهاي اروپايي، و در ميان زبانهاي اروپايي، انگليسي است. زماني كه آلمان و فرانسه و اسپانيا، صنايع هوا و فضاي خود را ادغام مي‌كنند، نه تنها نامي انگليسي (European Aeronautic Defense) بر آن مي‌نهند، بلكه انگليسي را به عنوان زبان آن نيز برمي‌گزينند. در آلمان از Denglish (آلماني آميخته به انگليسي) سخن مي‌گويند. آيا اين به دليل آسانتر بودن زبان انگليسي است؟

در گسترده‌ترين پژوهشي كه تا كنون انجام شده، فيليپ سيمور (Philip Seymour) از دانشگاه Dundee و همكارانش، توانايي خواندن را، در 15 كشور اروپايي مقايسه كردند. آنها دريافتند كه زبانهاي روميايي‌اي (Romance) مانند ايتاليايي و فرانسه، سريعتر از زبانهاي ژرمني‌اي (Germanic) مانند آلماني و انگليسي آموخته مي‌شوند. كودكان غيرانگليسي، اصول ابتدايي سواد را در عرض يك سال مي‌آموزند، در حالي كه، كودكان بريتانيايي، دو سال و نيم زمان نياز دارند، تا به اين سطح برسند. زبانهاي ژرمني، به دليل داشتن كلماتي كه حاوي گروههايي از صامت‌ها (Consonants) هستند، سخت هستند. مثلا كلمه sprint سخت است، چون P در ميان دو صامت، يعني S و R قرار دارد، تلفظش مشكل است. خصوصيت ديگر زبان انگليسي، كه آن را سخت مي‌كند، چندگونگي تلفظ حروف است. مثلا، حرف C هم س (receive) تلفظ مي‌شود، هم ك (cut) ، در كلمات بسياري هم (yacht) تلفظ، ظاهرا بدون قاعده است.

زبان انگليسي، مهمترين زبان ميانجي (lingua franca) امروز جهان است. در واقع، زبان انگليسي، كه همراه با امپراتوري استعمارگر بريتانيا، وارد بسياري از كشورها شد، پس از به استقلال رسيدن آنها هم، خارج نشد. مثلا در بسياري از كشورهاي آفريقايي، زبان اداري، انگليسي است. در بعضي از كشورها، كه زبانهاي قومي بسيار داشتند، از انگليسي، به عنوان زبان ملي، استفاده شد. اما اكنون، وظيفه حفظ و گسترش زبان انگليسي را، ايالات متحده آمريكا به عهده گرفته است. ديگر اكنون، فراورده‌هاي آموزشي مؤسساتي مانند آكسفورد و ...، به سايه رانده شده‌اند. اكنون نوارهاي فيلم و موسيقي، CD ، DVD ، راديو و تلويزيون، ماهواره و ... وظيفه عمومي‌سازي زبان انگليسي را به عهده دارند. اين شيوه رواج زبان و ديگر نشانه‌هاي فرهنگ آمريكايي (و غربي) گاهي مك‌دونالدي‌سازي (Mcdonaldization) يا آمريكايي‌سازي (Americanisation) يا غربي‌سازي (Westernization) ناميده مي‌شود. البته، واقعيت اين است كه دوره ما، دوره جهاني‌سازي (Globalization) است. اينكه، جهاني‌سازي چيست؟ اختياري است يا اجباري؟ ... اينها ربط چنداني به بحث ما ندارد. تنها بايد به ياد داشت كه جهاني‌سازي به معرفتي نياز دارد كه در موقعيتها، فرهنگها و زبانهاي متفاوت، به شيوه‌اي مشابه منتقل شود. وضعيت سياسي-اقتصادي-علمي-فرهنگي ايالات متحده آمريكا، اين كشور را، در راس كشورهاي پيشرفته جهان قرار داده است. بنابراين، جهاني‌سازي (دست‌كم از نظر فرهنگي، كه زبان جزء جدايي‌ناپذير آن است) به معناي آمريكايي‌سازي (انگليسي آمريكايي) است. درست به همين دليل است كه زبان پيشرفته‌ترين كشورهاي دنيا (آلمان، ژاپن و ...) هم انگليسي‌زده مي‌شود.

انگليسي، براي بسياري از مردم جهان، چيزي است، مانند رياضيات. بدون آن، پيشرفت علمي و اقتصادي ممكن نيست. در سراسر آفريقاي انگليسي‌زبان، زبان آموزشي، انگليسي است. اينكه، زبان انگليسي مي‌تواند زبان ملي يك كشور را تضعيف، يا حتي نابود كند، درست است. يك استاد ژاپني مي‌گويد اگر به يك فروشگاه لباس برويد، مي‌بينيد همه چيز انگليسي است. يك زبان‌شناس دانشگاه كيوتو مي‌گويد، كلمات بيگانه‌اي در يادداشتهاي معمولي همكارانم مي‌بينم كه تاكنون نشنيده‌ام. يك استاد دانشگاه ملي سنگاپور مي‌گويد كه، انگليسي در حال جهانطقه‌اي (glocal) شدن است. به گفته او، انگليسي جهانطقه‌اي، زباني است كه با وجود جهاني بودن، براي بيان هويت منطقه‌اي به كار مي‌رود. ولي آيا بايد مانند طالبان رفتار كرد؟ طالبان (در افغانستان) زبان كفار (انگليسي) را تحريم كردند. در زمان طالبان، آموزشگاه‌ها مجبور بودند، برابر با ساعات آموزش انگليسي، آموزش مذهبي داشته باشند. دانش‌آموزان بايد دستار مي‌بستند. نبايد موي سر و ريش خود را كوتاه مي‌كردند. ماموران انتظامي مذهبي، بطور مرتب از آموزشگاه‌ها بازديد مي‌كردند و كساني كه اين قوانين را رعايت نمي‌كردند، مجازات مي‌كردند.

ساده‌انگارانه است كه همه تقصيرها را به گردن زبان پيروز بياندازيم. بسياري از زبانهايي كه در معرض خطر قرار دارند، فاقد نگارش هستند. حتي كساني كه تلاش مي‌كنند آنها را حفظ كنند، مجبورند از وسايلي مانند ضبط‌صوت استفاده كنند. نتيجه نداشتن دستور زبان مدون، دستورالعملهاي واژه‌سازي و ... در زمان تورم اطلاعات، چيزي جز نابودي نيست. در كنيا، پدران و مادراني را مي‌يابيم كه به كودكان خود، پيش از آنكه زبان مادري خود را بياموزند، زبان انگليسي را مي‌آموزند. بر طبق گزارش يونسكو، 16 زبان از 42 زبان كنيا، در خطر نابودي هستند. يك كارشناس زبان ژاپني مي‌گويد، بعضي از مؤسسات دولتي، در درخواست بودجه خود، از اصطلاحات انگليسي استفاده مي‌كنند، تا اين تصور را ايجاد كنند، كه مي‌خواهند كاري تازه بكنند، در حالي كه چيز جديدي براي گفتن ندارند. استفاده از كلمات و اصطلاحات زبان ديگر، براي گمراه كردن مخاطب، يكي از شيوه‌هاي تضعيف زبان ملي است.

همان عواملي كه موجب نابودي زبانهاي كم‌جان مي‌شود، زبانهاي زنده‌ را كم‌جان، و سپس نابود مي‌كند. مخفف‌هايي مانند IT ، CPU ، AIDS و ... به آساني وارد هر زباني (از چيني گرفته تا فارسي) مي‌شوند. اگر در چين، مائو، ساده‌سازي حروف ماندارين (Mandarin) را تسريع، كلمات چيني را pinyinized (نوشتن كلمات چيني با حروف لاتين) كرد، در ايران هم، اينترنت، چيزهايي مانند تنوين را حذف، و پينگيليش را رايج كرد. مشكلاتي كه زبانها، با آنها دست به گريبانند، كمابيش يكسان است. پس راه‌حل‌ها هم كمابيش يكسان است، و مي‌توان از تجربيات ديگر كشورها براي تقويت زبان ملي استفاده كرد (پرداختن به زبان فارسي در اين مقاله، به معناي بي‌اهميت بودن زبانهاي ديگر رايج در كشور نمي‌باشد).

در آينده، قطعا، شمار واژه‌هاي جديد انگليسي، شمار كاربران ايراني اينترنت، شمار بينندگان فيلم‌هاي دوبله‌نشده و ... بيشتر و بيشتر مي‌شود. در آينده، قطعا، ورودي‌هايي، كه تحت‌نظارت فرهنگستان زبان فارسي نيستند، بيشتر مي‌شود. در چنين شرايطي، پژوهش در ساختار زبان فارسي و شيوه‌هاي تقويت آن، و انتشار نتايج آن، نخستين گام، و آموزش اصول واژه‌سازي به همگان، دومين گام، براي حفظ زبان فارسي است. سالهاست كه دست‌اندركاران زبان فارسي، در انديشه نگه داشتن اين زبان، در چارچوب گذشته‌اند. فراموش نكنيم كه فارسي‌هاي زيادي (فارسي باستان، فارسي ميانه و ...) داشته‌ايم. راكد ماندن، موجب گنديدن است. اكنون بايد در انديشه آينده بود. بايد با گذشتن از تنگناهاي خودساخته، و بهره‌گيري از امكاناتي مانند اينترنت، زبان خود را بيمه كنيم.


27 فوريه 2004
منابع:

English is toughest European language to read
Globalization Erodes Local Languages, Fuels 'Glocal' English
Half of all languages face extinction this century
In Europe, Going Global Means, Alas, English
In Impoverished Afghanistan, English Becomes International Language of Jobs and Opportunity
Japan Tries to Defend Language Against English Invasion
Last Word Looms for Half the World's Languages
LINGUISTIC DIVERSITY: 3,000 LANGUAGES IN DANGER
Making Local Languages Count
Our Languages Are Dying
Talk of Beijing: A Language Revolution
The French Language Meets Its Waterloo
To Grandparents, English Word Trend Isn't 'Naisu'
War of Words
World’s Languages Are Fast Disappearing
جدول
Living Languages by Country
COUNTRYLIVING LANGUAGES  %WORLD TOTAL
Indonesia6949.47%
Papua New Guinea6739.19%
Nigeria4556.21%
India3374.60%
Cameroon2473.37%
Australia2263.08%
Democratic Republic of Congo2062.81%
Mexico1882.57%
China1862.54%
USA1652.25%
Brazil1502.05%
Malaysia1281.75%
Sudan1201.64%
Tanzania1181.61%
Philippines1151.57%
Chad1141.56%
Nepal1121.53%
Vanuatu1041.42%
Myanmar931.27%
Russia901.23%
Viet Nam821.12%
Laos751.02%
Canada731.00%
Ethiopia700.96%
Central African Republic670.91%
Iran670.91%
Pakistan650.89%
Thailand640.87%
Peru630.86%
Solomon Islands590.81%
Ghana580.79%
Congo550.75%
Kenya540.74%
Burkina Faso540.74%
Côte d'Ivoire540.74%
Colombia470.64%
Afghanistan430.59%
Benin420.57%
New Caledonia380.52%
Gabon380.52%
Uganda380.52%
Angola370.50%
Mali350.48%
Mozambique350.48%
Togo340.46%
Zambia340.46%
Israel320.44%
Guatemala310.42%
Bangladesh310.42%
Senegal310.42%
Venezuela300.41%
Italy300.41%
Turkey300.41%
France270.37%
Namibia260.35%
Guinea250.34%
Botswana250.34%
South Africa240.33%
Bhutan230.31%
Germany220.30%
Bolivia210.29%
Iraq210.29%
Cambodia190.26%
Singapore190.26%
Algeria170.23%
Brunei170.23%
Liberia170.23%
Taiwan160.22%
Argentina160.22%
Niger160.22%
Zimbabwe160.22%
Japan150.20%
Guinea-Bissau150.20%
Malawi150.20%
Netherlands150.20%
Paraguay150.20%
Sierra Leone140.19%
Azerbaijan140.19%
Romania140.19%
Syria140.19%
Somalia130.18%
Sweden130.18%
Equatorial Guinea130.18%
Micronesia130.18%
Spain130.18%
Ecuador120.16%
Eritrea110.15%
Finland110.15%
Greece110.15%
Hungary110.15%
Oman110.15%
Switzerland110.15%
Guyana100.14%
Norway100.14%
Egypt100.14%
Fiji100.14%
Georgia100.14%
Mongolia100.14%
United Kingdom104.35%
Yugoslavia100.14%
Panama90.12%
Suriname90.12%
Bulgaria90.12%
Libya90.12%
Morocco90.12%
Poland90.12%
Slovakia90.12%
Tajikistan90.12%
Ukraine90.12%
Chile80.11%
Costa Rica80.11%
Austria80.11%
Czech Republic80.11%
Denmark80.11%
French Guiana80.11%
French Polynesia80.11%
Jordan80.11%
Honduras70.10%
Belgium70.10%
Gambia70.10%
Sri Lanka70.10%
Yemen70.10%
Uzbekistan60.08%
Armenia60.08%
Macedonia60.08%
Madagascar60.08%
Mauritius60.08%
Tunisia60.08%
United Arab Emirates60.08%
El Salvador50.07%
Nicaragua50.07%
Albania50.07%
Belize50.07%
Cook Islands50.07%
Croatia50.07%
Lebanon50.07%
Portugal50.07%
Saudi Arabia50.07%
Trinidad and Tobago50.07%
Sao Tome e Principe40.05%
Comoros Islands40.05%
Cyprus40.05%
Dominican Republic40.05%
Ireland40.05%
Kazakhstan40.05%
Latvia40.05%
Lithuania40.05%
Mauritania40.05%
Moldova40.05%
Netherlands Antilles40.05%
Northern Mariana Islands40.05%
Palestinian West Bank and Gaza40.05%
Slovenia40.05%
Swaziland40.05%
Andorra30.04%
Aruba30.04%
Bahrain30.04%
Burundi30.04%
Djibouti30.04%
Dominica30.04%
Grenada30.04%
Guadeloupe30.04%
Jamaica30.04%
Kuwait30.04%
Luxembourg30.04%
Macau30.04%
Malta30.04%
Mayotte30.04%
Monaco30.04%
Nauru30.04%
New Zealand30.04%
Palau30.04%
Puerto Rico30.04%
Qatar30.04%
Reunion30.04%
Rwanda30.04%
Tonga30.04%
Wallis and Futuna30.04%
American Samoa20.03%
Anguilla20.03%
Antigua and Barbuda20.03%
Bahamas20.03%
Barbados20.03%
British Virgin Islands20.03%
Cape Verde Islands20.03%
Cayman Islands20.03%
Estonia20.03%
Gibraltar20.03%
Greenland20.03%
Guam20.03%
Haiti20.03%
Iceland20.03%
Kiribati20.03%
Korea, South20.03%
Kyrgyzstan20.03%
Lesotho20.03%
Liechtenstein20.03%
Marshall Islands20.03%
Martinique20.03%
Montserrat20.03%
Niue20.03%
San Marino20.03%
Seychelles20.03%
St. Kitts-Nevis20.03%
St. Lucia20.03%
St. ierre and Miquelon20.03%
St. Vincent and the Grenadines20.03%
Tokelau20.03%
Turks and Caicos Islands20.03%
Tuvalu20.03%
U.S. Virgin Islands20.03%
Uruguay20.03%
Western Samoa20.03%
Belarus10.01%
Bermuda10.01%
Bosnia-Herzegovina10.01%
British Indian Ocean Territory10.01%
Cuba10.01%
Falkland Islands10.01%
Korea, North10.01%
Maldives10.01%
Midway Islands10.01%
Norfolk Island10.01%
Pitcairn10.01%
St. Helena10.01%
Turkmenistan10.01%
Vatican State10.01%
Wake Island10.01%
TOTALS6800*100%
*Adjusted for languages spoken in more than one country.

(Living Languages by Country :منبع)
صفحات ديگر
صفحه اول
اتصالات مرتبط
English is toughest European language to read
Globalization Erodes Local Languages, Fuels 'Glocal' English
Half of all languages face extinction this century
In Europe, Going Global Means, Alas, English
In Impoverished Afghanistan, English Becomes International Language of Jobs and Opportunity
Japan Tries to Defend Language Against English Invasion
Last Word Looms for Half the World's Languages
LINGUISTIC DIVERSITY: 3,000 LANGUAGES IN DANGER
Making Local Languages Count
Our Languages Are Dying
Parlez-Vous Verlan?
Talk of Beijing: A Language Revolution
The French Language Meets Its Waterloo
To Grandparents, English Word Trend Isn't 'Naisu'
UNESCO World Languages Survey
War of Words
World’s Languages Are Fast Disappearing
.نقل مطالب، با ذكر نشاني سايت، بلامانع است
تلگرام    سايت شخصي    سايت علوم    فال حافظ    مجله عين    ملاك    هنرسرا
All rights reserved to Homaioon Eslami.  .كليه حقوق براي همايون اسلامي محفوظ است